Джырчы Сымайылны чыгъармаларыны бир бёлегин басмалайбыз.
Къабыл эт, Аллах, тилегими
Лаухул Махфузда джазылгъан
Сени Аууал атынг ючюн,
Гъазалий гъилмунг ючюн,
Хар бир тамаша затынг ючюн,
Къадах, Нур дууалар ючюн,
Нему Агьзам хурмети ючюн,
Асма’икал Хусна ючюн,
Къабыл эт, Аллах, тилеклени.
Канзуль Гъаршны хурмети ючюн,
Сайфии дууаны хурмети ючюн,
Къутбуланы хурмети ючюн,
Къабыл эт, Аллах, тилеклени.
Гъарш-Курс, джандет Ма’уа ючюн,
Лаухул Махфуз, Къалам ючюн,
Онсегиз минг гъалам ючюн,
Къабыл эт, Аллах, тилеклени.
Дууа Марджан хурмети ючюн,
Мустаджабны хурмети ючюн,
Сыйлы Къур’ан аятла ючюн,
Къабыл эт, Аллах, тилеклени.
Джюз тёрт китаб хурмети ючюн,
Таурат, Забур хурмети ючюн,
Инджил, Къур’ан хурмети ючюн,
Къабыл эт, Аллах, тилеклени.
* * *
Джетегейли джети джулдуз
Къыбылагьа дженгил джетелле,
Ай, Кюн деген чырагъыбыз
Аллахха сежде этелле.
Темиркъазакъ джулдузду –
Кёклени бютеу къыбыласы,
Къара тонлу Байтуллах –
Муслиманланы Кябасы.
Кируан къыргъан, танг Чолпан –
Танг атханны белгиси,
Эртден намаз къылгъанла –
Муслиманны игиси!
Дуния деген
Дуния деген базар кёзбау ат болду,
Мен да миндим — бир сейирлик зат болду,
Кёб джашадым, джашай-джашай тюгендим,
Ахырында алтын тюгюм акъ болду.
Дуния деген базар алма кёреем,
Ашагъанны къалдырмайын семиртген,
Аджал ауруу аурууладан къыйынды,
Туу санланы, къангич кибик, ийилтген...
Дуния деген тюкен, базар кёреем,
Ачхалыла тоб-тоб къумач сайлагъан,
Джандетлеге ала ие болурла,
Беш намазгьа джюреклерин байлагъан!
Аллах берген беш намазым – аманат,
Аманатха кёб этгенме хыянат,
Файгъамбаргъа биз салайыкъ салауат,
Этер ючюн Къыямат кюн шафагъат!
Дуния деген бир гюрбеджи тёш болду,
Анга чёгюч уруб турдум, кёрдюле,
Кече-кюн да джукъламайын кюрешдим,
Къыйыныма бир къат кебин бердиле.
«Джырчы Сымайыл»
(халкъ атагъан атым)
Чыкъдым кёклеге, учунуб, учуб,
Мийикден къараб, дунияны кёрдюм.
Мен эшитмеген таууш къалмады,
Джашаугъа: «Сейир-тамаша!» – дедим.
Манга келгенед аллай бир кёзюу:
Джумлай аламгъа айтдым сёзюмю.
Къарачай тилни сыйлы этдирдим,
Къарачай джырны кенгнге эштдирдим.
Алай, не келсин, джазыу буюрду –
Учхан къанатым сыныб къуюлдум.
Бош ышаннганем джазыу джибине –
Тёнгереб тюшдюм аякъ тюбюне.
Мен – шайтан джелде бурулгъан зыгъыр,
Джазыу тирменде эзилген бюртюк...
Къыйыным – халал, кесим а – харам,
Бырнак этдиле кючлюле, тюртюб.
Бир кёл басханым джап-джангыз бир зат:
«Джырчы Сымайыл» – халкъ атагъан ат.
Ёлюб кетсем да, ол атым къалыр,
Халкъ ауузунда джырым сакъланыр.
Керти зат
Шайтан джел бургъан зыгъыр кесеклей,
Бурулдум.
Таш тирмен эзген нартюх бюртюклей,
Ууулдум.
Джан къоркъуу эте, уруш тюзде да
Сытылдым,
Тёрде да болдум, эшик артха да
Къысылдым.
Узакъ ёмюрде кёб затха болдум мен
Шагъат,
Энди айтайым, сеннге, миллетим,
Керти зат:
Шам Къарачайны кёгюнден таза
Кёрмедим,
«Къарачай» деген сёзден сыйлы сёз
Эшитмедим.
Олду бу джерни киндиги,
Ара белгиси,
Олду дуниягъа бизни талпытхан
Тёреси...
«Къарачай» деген, къан бла кирген
Джан кибик,
Аны сезмеген сау ёмюрде,
Сал кибик.
Сабан джыр
Къышны алты айына
Колхоз ёгюзюн бакъгъанды.
Джюрчю, джыгырам, сабаннга,
Джангкъоз чыммакъ чакъгъанды.
Джигер тебрейди, мычымай,
Миллетни бютеу уятыб.
Джалкъау да сылтау этеди,
Кеси кесин джубатыб.
Темир къоллу джигер джаш,
Ойнай-кюле ишлейди.
Ара ишге бузукълукъну
Джаман дженгил эслейди.
Джалкъау айтады: «Джалынмам,
Март тауусулмай баралмам.
Тюз баразагъа бойнуму
Сен айтхан кибик салалмам».
Джигер айтады: «Хайдагъыз!
Болджал салыуну сюймейме,
Ишими тамам этерге,
Аллыма адам иймейме!»
Ташчы
Тау тюбюнде сен орналыб джашайса,
Къанатлыла уя салгъан джерледе.
Алтынланы, кюмюшлени табаса,
Къум зыгъырда, суу ызлада, кёлледе.
Къаяланы къазыб кюмюш чыгъаргъан,
Ранлагъа айланч-буйланч джол салгъан.
Таш ёзекден къоргъашынла эритген,
Тау башына машинала ёрлетген.
Къаяланы ёзеклери алтындан,
Кеталмазса кёзюнг къыйыб къатындан.
Ким да билед сени уллу багъангы,
Алтын чыкъгъан, кюмюш чыкъгъан къаянгы.
Къоргъашынла ташларынгдан кёрюнюб,
Джюз-джюз ишчи ёзеклеге бёлюнюб,
Тауну ташны джараулусун кючлейле,
Кече, кюн да чыракъ бла ишлейле.
Къаяланы шекер кибик ууатыб,
Ташларынгы къурч къазанда къайнатыб.
Ёзеклеринг кюнлюк джолгъа тешилиб,
Джюз-джюз ишчи бирер ишни бишириб.
Къобанланы беджен салыб бегитген,
Къаяланы джазгъы къарлай эритген.
Чалкъыда эринчеклеге
Ашда – бёрю, ишде – ёлю,
Эринчекни шартыды.
Дуппукъ, матух, дюрген, джакълау,
Аны таймаз атыды.
Эринчекле чалалмайла,
Дюрюлерин къайырмай.
Бир кесекни туралмайла,
Селеке сёз айтдырмай.
Бел ийилтмей чалады,
Борсукъ сокъмакъ этгенлей.
Мурджар артына киреди,
Ингирге джаны джетгенлей.
Эринчекге джумуш айтсанг,
Табсыз къарай кёзлери.
Джууабына тынгыласанг,
Джюрек джара сёзлери.
«Ах-охлары» танга дери,
Джукълатмайды джыйынны.
Эринчеклик ауруу тийген,
Ол кёреем къыйынлы!
Алайды да, хайда, джашла,
Джигерликни сайлайыкъ.
Хомухлагъа джылыу бермей,
Сууукъ кёзден къарайыкъ.
Бели ийилмез эринчекни,
Тюбю бла кесдирмез.
Джаны чыгъыб кетмесе,
Ишни аллына ёсдюрмез.
– Джауну чайкъа! – деселе,
– Белим ауруйд, – деб къояды.
Къобуб ашаб тебресе,
Барын бютеу хорлайды.
Уруб келген туу санланы
Джалкъаулагъа бермейик.
Эринчеклик осал халны
Арабызда кёрмейик.
Ойнай, кюле иш этейик,
Халкъдан махтау алырча.
Шам Къарачай артха къалмай,
Алдан алгъа барырча.
Бачха салгъан кюн, къызчыкъгъа
«Ишлемеген – тишлемез»,
Муратына джетелмез.
Юй байлыгъы къыт болур,
Юйдегиси джут болур.
Аны кёзю зар болур,
Билек кючю аз болур.
Хар кюнюнде инджилир,
Токъ джашаугъа термилир.
Ишди бизни кёлтюрген,
Сабанланы ёсдюрген.
Бал къауузла ашатхан,
Тоюндуруб джашатхан.
Къызчыкъ, аны унутма,
Ишге санны сууутма.
«Ишлемеген – тишлемез»,
Муратына джетелмез.
