Дунияланы Иеси Уллу Аллахха махтау! Дуниялагъа рахматха деб джиберген Сыйлы Келечисине – Мухаммад файгъамбарыбызгъа (гъ.с.) – салауат салабыз!
Бюгюннгю сёзюбюз джюрекни эм къоркъуулу аурууларыны бирини юсюнденди. Ол да неди десегиз – къызгъанчлыкъ.

Къызгъанчлыкъ – ол адамны къуру халисини, къылыгъыны шарты тюлдю. Ол джанны учуз этген, адамны берекетин къачыргъан, аны Аллахны рахматындан айыргъан, аны рысхыны къулу болуб турурча халгъа джыйгъан аллай аурууду. Аллах Сыйлы Къур’анында ол джаман затдан сакъ болугъуз, деб айтады:
«Аллах чомартлыгъы бла саугъа этгенден садакъа берирге къызгъаннганла ол алагъа хайырлыды деб умут этмесинле. Огъай, ол алагъа заранды. Аланы берирге къызгъаннганлары Къыямат Кюн чырмалыб, боюнларын бууар. Кёклени, Джерни байлыгъы – бары да Аллахныкъыды. Аллах а сизни не этгенигизден толу хапарлыды».
(«Аль-Имран» суура, 3:180).
Байлыкъ, джамагъатны ичинде хыйсаб, билим, аны кибик башха ашхылыкъла бериб, Аллах рахматын танытыб, берилген байлыкъдан башха джанлагъа да юлюш этигиз, кесигизни да инджитмегенлей деген сагъатда ала, къызгъанчлыкъ этиб, байлыкъларын къыстырыб, ашхылыкъ этерге унамай, Аллахны буйругъуна сыйынмай джашагъанла кесибизге игилик этдик деб тура болурла. Огъай, алай тюлдю, дуния джашауларын да къурутадыла, ахыратларына да аман этедиле. Къабырдан туруб, Аллахны аллына баргъан сагъатда джыйгъан байлыкълары аланы боюнларындан бууарыкъды.
Хадисде ол хал бу тукъум суратланады: «Къызгъанч адамны байлыгъы къабырдан къобхан сагъатда къымыжабаш джылан болуб сюелликди аллына. Ол, аны бойнуна чырмалыб, ауузуну эки джанындан тутуб, айтырыкъды: «Мен сени байлыгъынгма!» – деб. Бу айтылгъаннга шагъатлыкъгъа Файгъамбар (гъ.с.) ол аятны келтиргенди. Ол гюнахлы джанла аланы малкёзлюклери, къыстыргъычлыкълары хайыр келтирликди, махтау табарыкъбыз деб тургъандыла. Алай болмай, хайыр орнуна аланы байлыкълары кеслерине уллу къоранч келтиреди, Аллах азаб береди. Хар затха да бийлик этген Бир Аллах Кесиди. Бютеу Аламны байлыгъы эм ахырында Аны къолунда боллукъду. Аны къуллары уа ол дуниягъа кетген сагъатда биргелерине бир сом да, бир чёб да алаллыкъ тюлдюле. Анга шагъатлыкъдыла Къур’ан Каримден бу сёзле:
«Ахыры джер юсюне да, анда болгъан затха да Биз Ие болуб къалырбыз. Бары да ахыры къайтыб Бизни аллыбызгъа келирле».
(«Марьям» суура: 19:40).
Бир сагъыш этигиз, джамагъат, быягъында айтылыннган халлагъа. Аллах хар адамгъа да борч салады анга берилген ашхылыкъланы тыйыншлы джерлерине джояргъа, къызгъанмазгъа. Аллында Аллаху Тагъала сагъынады адамгъа берилген байлыкъ, рысхы ол Аллахны рахматы бла берилгенин, ала адамны ёмюрлюк затлары болмагъанларын. Аллах рахмат этмесе, ол байлыкъ анга тюшерик тюл эди. Ол себебден, тёгерегине ол ашхылыкъларындан юлюш этерге унамагъаны бла Аллахны рахматын аладан къызгъанады. Аллах сеннге рахмат этгенча, сен да байлыгъынгдан Аллахны къулларына да юлюш эт, дейди Раббийибиз. Ма бу сёзлени алай бош айтмагъанды Аллаху Тагъала:
«Аллах сеннге берген зат бла ахырат джолну изле, дунияда насыб юлюшюнгю да унутма (дунияны тут), Аллах сеннге игилик этген кибик, сен да эт кесинге игилик, джер юсюнде бузукълукъ излеме, ишексиз, Аллах бузукъчуланы эрши кёреди».
(«Аль-Касас», 28:77).
Джыйгъан рысхысы Аллахны рахматы болгъанын ангыласа адам, керекли джерге болушмай къояргъа керек тюлдю. Ол анга заран келтирмей эсе, рысхысын тазалай эсе, ийманын бегите эсе, къыйынлыкъладан сакълай эсе, андан эки дуниясына файда болгъанын ангыларгъа керекди. Ызы бла Аллах адамны эсине салады, Аны джыйгъан рысхысы Анга (Аллахха) къайтырыгъын. Ол себебден, чыртда магъана джокъду сенден кетиб башхагъа къаллыкъ рысхыны юсюнде къызгъанчлыкъ этерге. Аллах адамгъа берлик затны азабы, саугъасы да адамны этген ишлерине кёреди. Аллахха хар не да ачыкъды, Ол нени да биледи, нени да кёреди. Алайды да, адамны джюрегинде бир кесекчик ийман бар эсе, ол берилген затындан башхалагъа да юлюш этерге ашыгъыргъа тыйыншлыды. Ол ахырында анга азаб келтирлик дуния малгъа къууаныб турмазгъа керекди. Къур’андан биз башында келтирген аят ачыкъ кёргюзеди: къызгъанчлыкъ – адамны дин, тин джаны бла къолайлыгъыны
джауу болгъанын. Адам къызгъанчлыгъы амалтын дуния малгъа байланыб эсе, аны Аллахха этген къуллугъу, билими, кючю учуз болуб къаллыкъдыла.
Къызгъанчлыкъ къуру ачхада танылыб къалмайды. Башхагъа кетерген заманын къызгъаныуда, ашхы сёзню аяуда, болушур джерде болушмай къоюуда, билиминден юлюш этмеуде, юйдегисин, муслиман джамагъатны, умметни джакъларгъа излемеуде да кёрюнеди ол. Къызгъанчлыкъ адамны джанын, джюрегин тар этеди, тышындан бай эсе да, ич дуниясын джарлы этеди.
Аллахны Келечиси (гъ.с.) айтханды:
«Тюзсюзлюкден (адилсизликден) къоркъугъуз, тюзсюзлюк Къыямат Кюнде къарангылыкъ болуб сюелликди аллыгъызда. Къызгъанчлыкъдан къоркъугъуз, хакъды, ол сизге дери дунияда джашаб кетген къауумланы къурутханды, бир-бирлерини къанларын тёкдюрюб. Алагъа харам болгъан ишлеге узалыудан тыйыгъыз кесигизни».
(Муслим).
Кёресиз адам баласыны ол шарты (къызгъанчлыкъ) неге джетдирирге боллугъун. Адамланы, тёлюлени араларында байламлылыкъны юзеди, аманлыкъ ишге терилтеди, къатылыкъгъа, джорукъсузлукъгъа джетдиреди. Ол къуру бир адамны гюнахы болуб къалмайды, джамагъатны, кёбчюлюкню гюнахларыны да тамалыды.
Къызгъанчлыкъ – ол Аллахха ышанмауду. Адам бирде тамблагъы кюнюне къоркъгъандан къызгъанады. Да сора Аллах тюлмюдю Ар-Разакъ – Рысхы бериучю? Кесини Акъыллылыгъы (мудрость) бла адамны рысхысын (мадарын) аз, кёб этген да?
Аллаху Тагъала айтады Сыйлы Къур’анда:
«Азыгъы (ашы) Аллахны бойнунда болмагъан джер юсюнде бир деб бир джан джокъду. Ол аланы джер юсюнде орналыб тургъан орунларын да, артда джоллары да къалай ары болгъанын да билибди (ананы къарнында неда къабырда). Хар зат да Буйрукъ Китабда джазылыбды».
(«Худ» суура, 11:6).
Аллахны къулу кесини дуния малына Аллахны разылыгъындан эсе сакъ эсе, ол рысхы аны идолу (табыннган сураты) болуб къалады. Олсагъатда рысхысы чегерик азабыны чуруму болады, Аллахны разылыгъы болмай.
Къызгъанчлыкъгъа къаршчылыкъ (противоположность) – ол чомартлыкъды. Ол ийманны шартыды, таукелликни, иги кёллю турууну эмда Аллахха ышаныуну белгисиди. Чомартлыкъ джюрекни тазалайды, берекетни къат-къат кёб этеди, джамагъатны бирикдиреди, адамны джандетге джууукълашдырады.
Файгъамбар (гъ.с.) айтханды:
«Чомарт адам Аллахха джууукъду, адамлагъа джууукъду, Джандетге джууукъду, Джаханимден узакъды. Къызгъанч адам Аллахдан узакъды, адамладан узакъды, Джандетден узакъды, Джаханимге джууукъду».
(Тирмизи).
Сагъыш бир этигиз бу затха. Аллахха джууукълукъ рысхы бла ёлчеленмейди, Аллах разылыгъы ючюн андан айырылыргъа хазырлыкъны дараджасы бла ёлчеленеди. Хар бирибиз кесине соруу сорургъа керекди: мен неде къызгъанчлыкъ танытдым? Болушургъа тыйыншлы болуб, къалайда болушмай къойдум? Мени къолуму тыйгъан неди – къоркъуу огъесе бек ышаныу?
Аллахдан къоркъугъуз, къарнашла, эгечле, бу ауруудан джюреклеригизни тазалагъыз, кесигизни чомартлыкъгъа юретигиз, аллында къыйын кёрюннюк эсе да. Аз ачхачыкъ, аз болушлукъ, гитче ашхы ишчик – Аллахха ала уллудула, хакъ джюрек, бла этилген эселе. Сыйлы Къур’анда айтылады:
«Шайтан сизни джарлы этерге сёз береди (къоркъутхан этеди), хылымылы ишлени (къызгъанчлыкъ кибик) буйрукъ береди. Аллах а сизге (чомартлагъа) Кесини кечмеклигин, рахматын берирге (чомартлыгъыгъыз ючюн) сёз береди».
(«Аль-Бакъара» суура, 2:268).
Адам бир ашхы иш этерге башлагъанлай, шайтан аны иги умутун юзер къайгъыгъа кириб къалады. Араб тилде джюрекге «къальб» дейдиле. «Ары-бери аууучу», «бурулуучу» деб кёчюрюрге боллукъду аны. Ол дженгил тюрлениучю шарты болгъаны ючюн айтхандыла алай. Иги сагъыш мюрзеучады, аны ашхы ишле бла сугъарсагъыз, ол ёсюб, деменгили болады.
Джюрекни ол ауруудан (былайда айтыб кюрешген къызгъанчлыкъдан) къалай къутултургъа боллукъду?
1. Андан къутулур ючюн, ёлюмню кёб сагъыныучу болургъа керекди.
Джыйгъан рысхыларын ашамагъанлай ауушуб кетген джууукъ адамларыгъызны аслам сагъыныргъа тыйыншлыды. Адамны кесине да ол кюн келирге боллугъун кёзюне кёргюзтсе, джюрекге къоркъуу кирирге боллукъмуду? Боллукъду. Зекятымы тёлемегенлей, рысхымы ашхы ишлеге джоймагъанлай кетиб къалыргъа болурмамы неда аны халал къыйыным бла къурагъанмамы деб, сагъыш этерге керекди. Умар ибн-аль Хаттабны туудугъу, омейядланы башчыларыны бири, Умар ибн абд аль-Азиз айтханды:
«Ёлюмню юсюнден бир сагъатны сагъыш этмей къойсам, джаным чачылыб къаллыкъды».
Ёлюмню юсюнден адам не къадар аз сагъыш этсе, ол дуния джашаугъа аллай бир дженгил тырмашырыкъды. Сабийлеге туудукълагъа, туудукъдан туугъанлагъа деб рысхы джыйыб кюрешген адам Аллах рысхы бериучю болгъанын эсине тюшюрюб турургъа керекди. Хадисде айтылады:
«Анасыны къарнында огъуна адамгъа тёрт зат джазылыб къалады. Аланы бири рысхыды».
2. Хаман садакъа кёлтюргенлей турургъа керекди.
Имам Гъазали джазгъаннга кёре, ашхы ишлени адам этери келмей, анга къыйын кёрюне тургъанлай этерге керекди. Аллында къыйын болса да, артда юренчек болуб къалады адам. Кесини чомартлыгъы уяннганын ангылаб къалады ол. Гъазали дагъыда бир лагъымны юсюнден джазгъанды – джутлукъгъа джол бермеудю ол. Джутлугъугъуз бар эсе, ашхы ишни этерге излемей эсегиз, къолну джумдурукъ этиб турмай, ачаргъа, къол аязны кёргюзюрге кюрешсин. Джутлукъну хорлагъан тынч тюлдю, алай а башында сагъынылгъан затла бла байламлы джолну ётмесе, дуния малгъа сюймеклиги ёсгенден ёсюб барлыкъды. Ол сюймеклик не къадар кючлю болса, ёлген сагъатда андан айырылгъан аллай бир ауур боллукъду. Минг сюйген заты минг джарсыу боллукъду анга ол кёзюуде. Алай болмай, адамны джюреги Аллахха байланыб эсе, ёлюм аллай адамгъа сюйюмчю хапар боллукъду.
3. Джюрекни тазалауну юсюнден Аллахдан тилей, Файгъамбар (гъ.с.) бу дууаны окъуучу болгъанды:
«Эй, Аллах, хакъды, тынгысызлыкъдан, мыдахлыкъдан, къарыусузлукъдан, тырмашмагъанлыкъдан, эринчекликден, къызгъанчлыкъдан, таукелсизликден, борчха-къарчха тюшюуден, адамлагъа зулму этиуден Сени бла сакъланама».
(Аль-Бухари).
Бу дууаны окъуй туругъуз, болушлукъ кереклиге, межгитлеге ташатын болушургъа юренигиз, ёксюзге, башсыз тиширыулагъа, Аллахны динине юрениб кюрешген студентлеге, джолоучулагъа эс бёлюгюз, билек болугъуз. Махтау алыр ючюн тюл, джюрегинги ичиндегин Кёрюучю Раббийибизни разылыгъын табар ючюн.
Бюгюн хар бирибиз кесибизге къаст этейик кесибизде къызгъанчлыкъны сынджырын юзерге, джюрекни чомартлыкъгъа ачаргъа. Олсагъатда Аллах бизге эсибизге да келтирмеген ашхылыкъланы эшиклерин ачарыкъды. Аллахны эсгеригиз – Аллах сизни эсгерликди. Анга шукур этигиз – Ол сизге ашхылыкъланы къат-къат этерикди. Сизни этген ишлеригизни, сагъышыгъызны, оюмугъузну, иннетигизни барын да биледи Аллах.

Басмагъа ЁЗДЕНЛАНЫ Якъуб хазырлагъанды.

Къур’андан аятла, Файгъамбарны (гъ.с.) хадислери басмаланнган газетле анда-мында атылмасынла. Сакъ болугъуз, марджа!