Быйыл байрым (февраль) айны 5-де Москваны «Россия» миллет аралыгъында «Билим» («Знание») джамагъат бирлешликни «Эресей – юйдегилени юйдегиси» деген окъуу-билим джайыу бла байламлы марафону ётгенди.

Ары бизни республикадан эки делегация баргъанды – КъЧР-ни Миллет ишлерини, кёбчюлюк коммуникацияла бла басманы хакъындан министерствосуну, анга къарагъан учреждениелени къуллукъчуларындан къуралгъан къауум бла «Билим» джамагъат бирлешликни джергили бёлюмюню келечилеринден къуралгъан къауум. Бютеулей да 18 адам.
«Къарачай» газетни эм джаш корреспонденти Къаракетланы Тамара да аланы бири болгъанды. Аны бла этген ушагъыбызны газет окъуучулагъа теджейбиз.
– Тамара, аллай уллу джыйылыугъа къошулургъа джол чыкъгъаны бек уллу насыбды. Эм алгъа, сени алгъышлайбыз, ызы къалын болсун, дейбиз. Экинчиси, сени сейирсиндирген, къууандыргъан не зат болду? Бу эсимде къаллыкъды, деб айтырча затха тюртюлдюнгмю?
– Сау болугъуз. Марафоннга уллу къралыбызны джер-джеринден беш минг адам джыйылгъан эди. Эресейни кёб санлы миллетлерини келечилери кеслерини кийимлери бла миллет хантларын тизген эдиле. Хар джерде бирер сейир затха тюртюлюб бардыкъ. Аны бла бирге хар халкъ кесини маданият джетишимлерин – джырларын, тепсеулерин, музыка инструментлерин – кёргюзюрге мадар табхан эди. Къайры къарасанг да, ариу кийиннген джаш адамла, кёзлеринде, бетлеринде да къууанч сезимле ойнай…
Бизни аллыбызда къралгъа белгили кёб онглу маданият къуллукъчу эмда СВО-да «Эресейни Джигити» атха ие болгъанла сёлешдиле. Аланы бири Николай Максимович Цискаридзе эди, ол бусагъатда, балет школда устаз болуб ишлейди. Аны айтхан сёзлери эсимде къалгъандыла. «Къралны адамларына, ёсюб келген джаш тёлюсюне эм уллу къыйынлары киргенле устазла бла врачладыла. Бирлери акъыл-билим бередиле, экинчилери да саулукъгъа къайгъырадыла. Адамгъа эм керекли затла билим бла саулукъ болгъанларына не сёз. Мени сартын, устазла бла медицина къуллукъчуланы иш хакъларын уллу этерге керекди», – деди ол.
– Марафоннга къошулгъанлагъа хошкелди да айтыб, къралны Президенти Владимир Путин Эресейни халкъларыны бирлигини джылын къууанч халда ачханды. Ол 2026-чы джылны Эресейни халкъларыны бирлигини джылы этиб баямлагъан къууанчха, бизге белгили болгъанына кёре, къуру бир минг адам тюшгенди. Бизни министерствону делегациясындан ары сынгар сеннге берилгенди ол эркинлик. Сен ары къалай джол табалдынг?
– Миллетими кючю бла, миллетими къудурети бла мадар табханма ары тюшерге. Москвагъа къуралгъан заманыбызда, миллет кийимлери болгъанла бармыды ичигизде, деб соргъан эдиле. «Мени барды», – деген эдим мен. Путин болгъан джерге делегациядан джангыз бир адам ётерикди, аны да юсюнде миллет кийими болургъа тыйыншлыды, деб билдирген эдиле.

Дизайнерле Хапчаланы Зарема бла Аджиланы Зарема эки джарагъан къарачай чепкен джарашдырыб бердиле. Аджиланы Зареманы чепкени бла Москвада джюрюрге тынчыракъ, табыракъ болгъаны себебли, аныкъын кийген эдим. Ол джашил чепкен эди.
Ол чепкен меннге джол нёгерлик этиб, мен Владимир Путин сёлеширик залгъа кириб, ючюнчю рядда олтуруб, кърал Башчыбызны кёрюрге, аны айтханын эшитирге мадар табдым. Эки Заремагъа да уллу джюрек разылыгъымы билдиреме. Мындан ары да тутхан ишлеринден бет джарыкълы болсунла.
– Кърал Башчы кесини сёзюнде не затха айырыб эс бёлдю?
– Марафоннга телемостну кючю бла Эресейни 89 регионуну келечилери да къошулгъанларын, джыйылыу, кертиси бла да, уллу магъаналы иш болгъанын чертерге тыйыншлыды. Кърал Башчы Эресейни миллетлерини барысын да бирикдирген деу къралыбызгъа уллу сюймеклик болгъанын айтды. Халкъланы бир-бирлери бла ариу, шох джашагъанлары къралны кючлю да, онглу да болуруна тамал салады. Хар миллет кесини кийимин, тилин, маданиятын сакъларгъа, айнытыргъа да керекди, кесини тарихин да билирге тыйыншлыды. Къралыбызны келир заманы джаш тёлюню къолундады. Ол себебден, джаш адамла билимли, ангылы, эсли, ариу халили, саулукълу болурча амалланы къураугъа эс бёлюнеди, бёлюннгенлей да турлукъду.
Къралны кючю бирликдеди. Бирикмеклик болгъан джерде хар зат да аллына барлыкъды, деген оюмну айтды.
Владимир Путин онбеш минут чакълы бир сёлешди.
– Андан сора не болду? Джыйылыуда сен сёлешдингми?
– Сахнада Эресейни миллетлерини келечилери да къошулуб, концерт программа барыб турду. Джыйылыуну бардыргъанла, бирча кийиннген къауумланы къатларына барыб, къайдан келгенлерин, кимле болгъанларын да сора эдиле. Менича, бирер олтургъанла, къолларын кёлтюрюб, сёз ала эдиле. Мен да къолуму кёлтюрдюм. Меннге сёз бергенлеринде: «Мен Къарачай-Черкес Республикадан келгенме. Кесим да къарачайлыма, «Къарачай» газетде ишлейме», – дедим.
– Тамара, уллу джыйылыугъа къошулгъаным менде быллай сезимлени, оюмланы туудургъанды, деб айталырчамыса?
– Сёзсюз да. Мен бир кюнню ичине кёб затны ангыладым. Бизни, кертиси бла да, уллу, онглу къралыбыз барды, анда джашагъаныбыз бла ёхтемленирге боллукъбуз. Хар миллет кесини маданиятын, тилин, динин, тарихин сакъларгъа, айнытыргъа да эркинди. Тилинги, тирихинги билмей эсенг, кесинг терссе, кесини тин хазнасын багъалатмагъан, башханыкъын да сыйларыкъ тюлдю. Юсюмде къарачай чепкеним болгъаны ючюн, мен уллу джыйылыугъа къошулургъа мадар табдым. Къайда да, къачан да миллетинг бла сыйлы боллукъса – ол затны кёзюм бла кёрдюм.

Мамчуланы Дина.