Бизни халкъны усталары бурун заманлада акъгъан чайыр бла къуйрукъ джауну тенг къатышдырыб, балхам этгендиле. Ол джыйымдыкъ дарман бек эртделеден бери халкъгъа белгилиди. Алай болса да, заман оза баргъаныча, аны да бюгюнлюкде башха тюрлюрек хазырлайдыла устала.
Бизни бай джуртубузда ёсмеген дарман ханс, хайырлы эмда агъачлы терек хазна болмаз. Алай а балхам неден этилгенин, къаллай джаралагъа, ауруулагъа джарагъанын билмегенле кёбдюле. Билселе джарар деген нюзюр бла, окъуучуларыбызгъа аны юсюнден къысха хапар айтыргъа излейме.
Балхам талай тюрлю болады. Аны, къаллай ауруугъа теджелгенине кёре, бирер тюрлю хазырлайдыла. Алайды да, къышны аллы джылы кёрюнсе адамла джылы хауа болумгъа алданыб, джукъа кийиниб, эшикге, орамгъа чыгъыб кетерге ёч боладыла. Алай бла, экинчи, ючюнчю кюнледе бурун суу келиб, къысха-
къысха чючкюрюб, халлары табсызыракъ бола тургъанын эслейдиле. Бюгюнлюкде интернет сайтлада талай тюрлю джукъгъан ауруудан сакълыкъгъа чакъыра, адамны къоркъуугъа бёлеген вирусланы юслеринден айтханлай турадыла дохтурла да. Алай болса да, бизни кесибизде, миллетибизде, ёмюрлени узагъындан келген дарманланы эсге ала, ала бла хаман да хайырлана тургъан адамла башында сагъынылгъан аурууладан кенг болурла деб, ышанама.
Балхамны ийнели тереклени – нызыны, наратны – чайырларына, таза къайнагъан сары джау бла таза бал къошуб хазырлайдыла. Аны къурамына кирген затла барысы да тамам асыулу кирсиз затла болгъанлары себебли, аны ийиси да ариуду – чегетни таза хауасын эсинге салады.
Бюгюнлюкде туберкулёз, астма дагъыда башха ёпке аурууладан, кесекледен, бурун, тамакъ, къулакъ дегенча, чапхын аурууладан да балхам бек аламат джарайды. Аны бла бусагъатда бизни курортларыбызгъа келиучю къонакъла огъуна шагъырей болгъандыла. Аны саулукъгъа тамам керти джарагъанын ангылаб, кеслери да биргелерине талайны сатыб алыб кетедиле.
Сёз ючюн, сууукъдан ауругъан неда джангы ауруй тебреген адам (аурууну ышанлары белгили болгъанлай), халкъ медицинада хайырландырылгъанына кёре, башында сагъынылгъан балхамдан хар кюн сайын биришер шай къашыкъ бла бирни юч кере ашай турса, аны себеби бек уллу боллукъду. Бир-эки кюнню хайырландырыб, андан сора, «энди маджалгъа айланды халым» деб къоймай, аны къач кёзюуден огъуна башлаб, джазгъа дери аз-аз ашай турургъа керекди. Олсагъатда боллукъду аны хайыры адамны саулугъуна. Аурумагъан адам да, кесини иммунитетин бегитир ючюн, аны эртден азыкъдан сора, шай къашыкъ бла бирни ашай турса, ызындан да шайны тогъуб, джарайды. Алай болса да, джаугъа, чегет тереклеге неда балгъа аллергиясы болгъан адамгъа балхам бла
хайырланнган къоркъуулу болур, аны юсюнден дохтур бла оноулашса игиди.
Бусагъатда балхамны хазырлаучу усталаны тизимине, Аллахха Шукур, миллетибизни ичинде кёбле къошула барадыла. Аны айтханым, алгъынлада табылмай эди балхам, бюгюнлюкде шай сатхан тюкенледезатда дегенча эркин сатыб алыргъа боллукъду. Алай а, аны тамам керти рецепти бла этилгенин билир ючюн, ким этгенин билирге, сатылгъан балхамны юсюнде джазылгъан кърал стандартланы окъуй турсагъыз тыйыншлыды.
Бокайланы Фатима.
