Бурундан келген адетлерибизни бири къууанчлада бал аякъны, боза аякъны къолгъа алыб, къартларыбызны алгъыш айтханларыды.Бюгюнлюкде алгъыш аякъны адети сакъланыбды, алай болса да, боза унутула барады.

Бюгюнлюкде ол, къуру бизни миллетде болуб къалмай, Азияны, Къытайны, Иранны, Афганистанны эмда аладан шимал джанында къралланы миллетлеринде да джайыла барады.
Тюрк Патчахны заманында бозаны къазауатха къошуллукъ аскерчилеге суусаб орнуна бергендиле. Ол кесини дамлыгъы бла алагъа кюч, къарыу бергенди, урушлада джукъусуз кечелерине себеб болгъанды. Аны юсюнден белгили тюрк алим Эвлия Челеби ачыкъ джазгъанды. Бозаны дамлыгъын тинтген экспертлени билдиргенлеринден, анда адамны саулугъуна амалсыз керекли затла эмда аны бегитген витаминле эркиндиле. Сёз ючюн, бир литр боза кирген мияла шышаны ичинде, башында сагъынылгъаныча, адамны саулугъуна амалсыз керекли быллай химия элементле бардыла: углеводла 57,5г, джау 0,5г, белок 3,5г, витамин А 6,9 мг (1%), витамин В1 0,09 мг (7%), витамин В2 0,05 мг (3%), витамин В3 1,16 мг (8%), кальций 29мг (3%), темир 1,3 (10%), фосфор 97 мг (14%), натрий 1 мг (10%), цинк 1 мг (10%).
Бозаны кесини да адамны саулугъуна себебини юсюнден алимлени джазгъанлары шагъатлыкъ этедиле. Ол нартладан бери сакъланыб келген суусабха саналады. Ол заманлада да бозаны хазырлагъан устала болгъандыла. Боза нартюхден, арпадан, будайдан дагъыда башха тюрлю мюрзеуден этиледи. Арпа бозаны бир тюрлюсюн къалай хазырларгъа керек болгъанын теджейбиз.
Арпа бозаны хазырлар ючюн алгъы бурун аны салатын джарашдырыргъа керекди. Ол былай этиледи: бир килограмм арпаны сууда джуууб, джибитиб, сора аны ол халда чакъгъынчы бир заманнга къояса. Чакъгъандан сора, кебдириб, тирменчикде тартаса. Алай бла салаты хазыр болду. Андан сора уллуракъ сауутну ичине эки челек нартюх унну къуюб, анга джылыракъ сууну къоша, кючлю булгъай, джукъаракъ билямукъ этесе. Анга да хазыр этилиб тургъан салатны къошаса да, иги къатышдырыб, булгъаб, сауутну башын быстырла бла къаты чырмаб джабаса да, быжылдаргъа къояса.
Эки кюнден ол ачыйды, заманы джетгенин билдиреди. Ючюнчю кюнюнде уа чоюнну тюбюне джау джагъыб (чёблеу джау да боллукъду), тюбюнден отну къыздырыб, ол ачыгъан какны анга къуюб, акъырын булгъай-булгъай, тамам бишгинчи кюрешесе. Ол иги бишмесе, боза да иги болмайды. Бишгенден сора, чоюнну отдан алыб, сууутургъа керекди. Тамам уютургъа керекли къайнагъан сютню джылыууча халгъа джетдириб, сора башын быстырла бла джабыб, байларгъа керекди. Башха зат бла джабаргъа болмайды, нек дегенде, терлеб джыйылгъан тамчылары ичине агъарыкъдыла. Ол себебден, чоюнну тёгерегин да иги басдырсагъыз тыйыншлыды. Аны эки кюннге алай къояргъа керекди. Заманы джетиб, эки кюнден, ол быжылдаб, кеси аллына къайнаргъа излегенча болуб тебрейди. Ол как къалын болгъаны себебли, анга къайнагъан сууну сууутуб къошаргъа тыйыншлыды. Сора сюзюлюрча болумгъа джетерин сакълаб, андан сора сюзгюч бла сюзюб дагъыда эки кюннге быстырла бла къалын басдырыргъа керекди. Сора биягъынлай быжылдарыкъды ол. Ма андан сора иги сюзесе, жмыхын да атаса. Боза хазыр болады.

Рубриканы БАТЧАЛАНЫ Фатима бардырады.