Дунияланы Иесине – зулмуну эмда адилсизликни (несправедливостну) харам этген, ала джийиргеншли затла болгъанларын муслиман адамны ангысына сингдирген Аллахха – махтау салабыз. Аллахны сыйлы саламы болсун Мухаммад файгъамбарыбызгъа, Аны юй ахлуларына, Аны асхабларына, Къыямат Кюннге дери Аны джолу бла баргъанны барына да!

Багъалы къарнашла, эгечле, бу хутбабызда айтылгъан гюнах ишлени – зулмуну, артыкълыкъны – кюнде-кечеде барыбыз да кёрюб, эшитиб турабыз. Билесиз, зулму ауур гюнахланы бириди. Тюзлюк джетмей къалмайды, зулму этген адамны Аллах джууабха тартмай къоймайды. Аны юсюнден Къур’ан Каримде кескин айтылады:
«(Мухаммад) Сен ол зулмучуланы Аллах сан этмей (билмей) турады деб акъылынга келтирме. Ол алагъа болджалларын артха къоюб турады, кёзлери аралыб, ызына джабылмай къаллыкъ кюннге дери (чегерик азабларын кёрюб, асыры къоркъгъандан)».
(«Ибрахим» суура, 14:42).
Файгъамбар (гъ.с.) да айтханды:
«Зулму этиуден кесигизни сакълагъыз (этмегиз). Нек десегиз, къабырдан тургъан кюнюгюзде ол сизге къарангылыкъ (къара къыйынлыкъ) болуб тюшерикди».
(Бухари, Муслим).
Зулмуну талай тюрлюсю болады:
– Аллахха зулму этиу (Анга нёгер къошуб);
– адамлагъа зулму этиу (аны эркинлигине къатылыб, рысхысына узалыб, сыйы бла ойнаб);
– адам кеси кесине этген зулму (гюнах этиб, кеси джанына къыйынлыкъ салыб).
Быладан эм къыйын, эм къоркъуулу – адамгъа этилиннген зулмуду. Аны юсюнден Аллаху Тагъаланы айтханы барды (кудси хадисде):
«Эй, Мени къулларым, Мен адилсизликни (несправедливость) Кесиме харам этдим. Сизге да аны харам этдим. Бир-биринге зулму этмегиз!»
(Сахих Муслим).
Адилсизлик (тюзсюзлюк) этиу, адамны джанына тийиу шериат джорукъланы бузгъан бла къалмай, джюрекни «тот» этген затладыла. Адам кесинден онгсузну джанына тийсе, анга ышаныб тургъан бир адамны алдаса, аны эркинлигинде (андан зависимый болгъан) биреуню сындырса – аллай ишлери бла ол Аллахха къазауат ачады. Аллахха къаршчы къазауат ачыб а къайры дери бараллыкъды джазыкъ адам? Аллах аллайлагъа айтады башында сагъынылгъан аятда.
Джанны къыйнагъан хар сёз ючюн, хар тюзсюзлюк иш ючюн, адамны эркинлигине къатылгъан хар зат ючюн, Къыямат кюнде зулмучулагъа къаты тукъум соруу боллукъду. Аны юсюнден Файгъамбарны (гъ.с.) хадиси барды:
«Джарлы болуб къалгъан, мюлкюнден чыкъгъан кимди билемисиз?» – деб соргъанды Файгъамбар (гъ.с.). Асхабла джууаб бергендиле: «Бизни арабызда джарлы кимди десегиз, ачхасы, рысхысы болмагъан ким эсе, олду», – деб. Файгъамбар (гъ.с.). айтханды: «Мени умметимде джарлы олду. Бир адам Къыямат Кюн Аллахны аллына намазы, оразасы, зекяты бла, алай а биреуню джанын къыйнагъан, биреуню сёзюн этиб, къара джакъгъан, ючюнчюню хакъын ашагъан, тёртюнчюню къанын тёкген гюнах ишлери бла барлыкъды. Сора анга ол къыйнагъан адамла дау салыб келирле. Аланы разы этер ючюн, бу алагъа кесини сууаблыкъларындан бериб барыб, ала бошалсала, дау салгъан адамла кеслерини гюнахларын мыннга джюклерле. Алай бла, ол адамны сууаб базманында джукъ къалмай, джаханимге атылыр».
(Муслим).
Башха дин ахлула бла джарашыулу джашаргъа чакъырады ислам. Муслиман адам христианлыгъа неда иудейге къол кёлтюрюрге керек тюлдю, ала кеслерини динлерин тутханлары ючюн деб. Алай этмегиз деб буюрады бизни динибиз. Арада не тюрлю да дау чыкъгъаны болса, джагъаладан тутуб тебремей, сёлешиб, ариу халда ангылатыргъа керекди. Кесибизни ишленнген (цивилизациялы) адамлача джюрютюрге керекбиз. Ол муслиманны шартыды. Къур’ан Каримде да ол оюм ачыкъ айтылады:
«Китаб ахлула бла даулашыугъа кирсегиз, кесигизни ариу халда джюрютюгюз».
(«Аль-Анкабут», 29:46).
«Сиз китаб ахлула бла даугъа киришсегиз, ала бла къуру эм ариу зат бла даулашыгъыз (Къур’анны, хакъны айтыб). Аладан терсине баргъанла бла даулашыб кюрешмегиз. Хакъны джакълагъан сагъатда ол бир джанына да кесигизни ашхы шартларыгъызны кёргюзюгюз, ариу халигизни танытыгъыз, ётюрюкню айгъакълагъан сагъатда да хайырлы, ышаннгылы лагъымланы хайырландырыгъыз. Муслиманлы даулашхан адамын хорларгъа, андан онглу кёрюнюрге тырмашмай, хакъны анга джетдирир, аны тюз джолгъа салыр ашхы мадарла этерге тыйыншлыды. Мени этгеним зулмугъа тартыб кетер да, деб сакъ болургъа тыйыншлыды мукъмин адам. Билигиз зулму этиуню гюнахы ауур болгъанын, Аллах кечмезин, зулму этилген адам, кечиб, разылыкъ бергинчи. Ол себебден, кишиге зулму этиб, артда тобагъа къайтыб, шайтаннга тынгыламай, Аллах джолун тутаргъа излесегиз, билиб къалыгъыз, Къыямат Кюн, зулму этгенигиз ючюн, джууабха тартыллыкъсыз. Зулму этилген адам кечмей къойгъан эсе, Файгъамбарны (гъ.с.) бу хадисинде айтылыннганны юсюнден бир иги сагъыш этигиз:
«Къыямат Кюн Аллаху Тагъала мюйюзлю къойну, мюйюзсюзню да тирилтирикди. Мюйюзсюз къойгъа Аллах мюйюзле салыб, ол мюйюзлюню урдургъан этерикди, бу дунияда ол бири муну ургъаны ючюн».
Тюзсюзлюк (несправедливость) юйдегилени, дин джамагъатланы, къралланы чачады. Берекетни, зауукълукъну, джюрек тынчлыкъны кетгенини, джаулукъну, айрылыкъны джайылгъаныны да чуруму олду. Зулму адамны джанына уу берген затды. Кишини джанын къыйнагъан эсенг, кечмеклик тилерге, разылыкъ алыргъа ашыкъ, тюзлюкню къайтар, не ачханг, не ортада джюрюген келечинг, не терслигинги тюзетирге заманынг болмазлыкъ кюн джетиб къалгъынчы. Аллах уллуду, рахматлыды, таубагъа къайтыгъыз. Гюнахлыгъа Къыямат кюн сыйсызлыкъ джетерикди, хакъ джюреги бла тобагъа къайтханладан къалгъанлагъа. Аны юсюнденди Аллахны Китабыны бу аяты да:
«Къуру тауба этиб, Аллахха ийман салыб, ашхы къуллукъла этгенледен къалгъанла. Быланы уа этген аман ишлерин Аллах игиликге (сууабха) бурур. Аллах Кечиучюдю, рахматлыды».
(«Аль-Фуркъан» суура, 25:70).
Къарнашла, эгечле! Сакъ болугъуз, кишини сындырмагъыз, не сёз бла не иш бла. Бир гитче затчыкъ бла да адамны кёлюн къалдырыб, Аллахны чамландырыб къояргъа боллукъду. Файгъамбар (гъ.с.) айтханды:
«Не тили бла, не къолу бла башха муслиманнга заранын джетдирмеген – олду муслиман».
(Аль-Бухари, Муслим).
Ибн Хиббанны версиясында (риваятда) айтылады: «…адамла андан къоркъуулу болуб тургъан», – деб. Былай айтыу хадисни магъанасын кенгертеди. Бу хадисде муслиман адамны халиси суратланады. Керти муслиман былай болургъа кереклиди дейди хадис: башхалагъа сёзю бла, иши бла заран салмагъан, кишиге хатасын тийирмеген, адамланы ышандыргъан. Сёзсюз да, къуру бу шартлары азлыкъ этедиле толу муслиман болургъа.
Тёгерегинде адамлагъа джумушакъ эсе, келишиулю эсе, алай а намазын къылмай эсе, Аллахха къуллукъ этиуде бирси борчларын тындырмай эсе, аны ийманы толу болмайды.
Тил бла къол айырылыб хадиследе адилсизлик ол эки зат бла этилгени ючюн чертиледиле. Бюгюнлюкде ол затлагъа такфир да – тыйыншлы болмагъан такфир – къошулгъанды. Нек десегиз, такфир агрессияны, тюзсюзлюкню (несправедливостну) бир тюрлюсюдю. Аны джюрютгенле джахил сектантладыла. Ол зат Аллахха ийнаннган адамны сыйы бла ойнауду. Аллайла, тюзюн билмегенлей, далиллери болмагъанлай, тутуб алыб «ол кяфырлыкъды», «сен кяфырса» деб адамлагъа «чынла тагъыб» тебреучендиле. Ол къоркъуулу тенденцияды. Ол артда тюзетилмезлик хаталагъа джетдирирча затды. Ай медет, ол зат бюгюнлюкде бизни джаш тёлюде да тюбейди.
Хар бирибиз да кесибизге соруу бир берейик, биз сёз бла, иш бла неда сансызлыкъ бла башхалагъа заран болабызмы деб. Аллах а не аз да терсликни алай къоюб олтурмайды, джууабха тартырыкъды тамбласында.
Эй, Аллах бизни джюреклерибизни уллу кёллюлюкден, ачыулу болуудан да Сен сакъла. Зулму этиуден, тюзсюзлюкден да кери эт бизни. Онгсузланы джакълаучуладан, тюзлюкню орнуна салыучуладан болдур бизни. Хутбабызны ахырында сизге эшитдирирге излеген къур’ан аят да ол затланы юсюнден Аллахны буйрукъларын билдиреди бизге:
«Ишексиз, Аллах тюзлюк, игилик этерге, джууукълукъну тутаргъа буюрады. Аман, хылымылы (зийна) ишледен, кери урулгъан затладан, аман акъыл джюрютмекден тыяды. Сиз эсге алыр ючюн, Аллах ауаз айтады».
(«Аль-Нахль» суура, 16:90)/
Аллах барыбызны да тюзлюкню, таза иннетлиликни джолуна салсын!

Басмагъа Ёзденланы Якъуб хазырлагъанды.