Халкъыны сыйын мийик чыгъарыб, атын дуниягъа айтдыргъан онглу къызларыны бириди адамлагъа халал къуллукъ этиб джашагъан Орусланы Исхакъны къызы Байдымат. Ол физика-математика илмуланы доктору, КъЧКъУ-ну профессору, Естествознаниени эресейчи академиясыны член-корреспонденти, «Эресей Федерацияны баш школуну махтаулу къуллукъчусу» деген сыйлы атланы джюрютеди.
Байдымат 1952-чи джыл хычаман (май) айны 22-де кёчгюнчюлюкде, Къыргъызияда, Исхакъны кёб сабийли огъурлу юйдегисинде туугъанды. Кёчюрюлген халкълагъа джуртларына къайтыргъа эркинлик берилгенинде, Исхакъны юйдегиси да халкъ бла бирге Кавказгъа къайтады. Мында, Римгоркада, орта билим берген школну бошагъандан сора, 1971-чи джыл Къарачай-Черкес пединститутха тюшюб, 1976-чы джыл аны физика-математика факультетин джетишимли тауусады. Кърал аны Краснокурганский элни школуна ишлерге иеди. Анда юч джыл ишлейди. Сабийлеге билим бере, уста шахматчы аланы шахмат ойнаргъа да юретеди. Андан сора Москвада М.В.Ломоносов атлы кърал университетни магнетизм кафедрасында стажёр-устаз болады. Билимин андан ары ёсдюре, аспирантурагъа кириб, «Магнитные и кинетические свойства редкоземельных металлов и их сплавов» деген темагъа кандидат диссертациясын джакълайды. Таулу къыз студент, аспирант болгъан сагъатында да 1-чи разрядлы шахматист эди. Андан сора волейболну кючлю ойнагъанды. Волейболдан бардырылгъан бютеу Эресей дараджалы эришиуледе хорлаб, «спортну устасы» деген сыйлы атха ие болгъанды. Кърал аны Костромскойда технология институтха ишлерге иеди. Байдымат анда алгъы бурун ассистент, андан сора устаз, ызы бла доцент болады.
Алим къыз, 1990-чы джыл Къарачай-Черкес кърал университетге къайтыб, мында физика кафедраны тамадасы болуб ишлеб турады. Кафедрада «Физика конденсированного состояния» деген усталыкъдан аспирантура ачады. Анда аспирантла, баш окъуу заведениени устазлары, студентлери окъуйдула. Кеси, докторантурагъа кириб, «Исследование магнитных, электрических и гальваномагнитных свойств редкоземельных металлов и их сплавов» деген темагъа доктор диссертациясын джакълаб, «физика-математика илмуланы доктору» деген илму дараджагъа ие болады.
Фахмулу, билимли адам бу илмуну 7 кандидатын, 4 докторун хазырлагъанды. Ол окъутхан студентле, кандидатла, докторла, республикабызны тюрлю-тюрлю санагъатларында социал-экономиканы ёсюмюню дараджасын кёлтюре, джангы мадарланы, амалланы хайырландыра, атларын сый бла айтдырыб ишлейдиле.
Байдымат 2119967-чи эмда 2119945-чи номерли, «Магнитный сплав» патентлени иесиди. Алим тиширыу бизни къралда, тыш къраллада басмаланнган 350-ден аслам илму ишни, 10 монографияны, 11-ден аслам окъуу пособиени авторуду. Кёб болмай «Физика конденсированного состояния» деген темагъа задачаладан къуралгъан окъуу пособие чыгъаргъанды. Аланы 2-син кеси къурагъанды. Бюгюнлюкде алача джерни юсюнде джокъду. Аланы промышленность бла эл мюлкню кёб тюрлю санагъатында хайырландырадыла. Аны бу джаны бла этген илму ишлери СССР-ни ВДНХ-сында медалла алыб тургъандыла. Ол кёб затны юсюнде башха баш окъуу учреждениелеге да болушханлай тургъанды. Журналлагъа, газетлеге да эс бёлюб, аланы дараджаларын кёлтюрюрге энчи юлюш къошханды.
Анга 2003-чю джыл Эресей Федерацияны Президентини Указы бла, илму ишде кёргюзген къыйыны ючюн, къралгъа керекли мийик устала хазырлагъаны бла байламлы «Заслуженный работник высшей школы РФ» деген сыйлы ат аталгъанды. Байдыматха А. Нобелни медалын да бергендиле. 2005-чи джыл аны аты «Лучшие люди России» деген энциклопедиягъа джазылгъанды. 2009-чу джыл «Заслуженный деятель науки КЧР» деген сыйлы ат аталгъанды. Аны 2013-чю джыл РАЕН-ни академиги этгендиле. Кърал берген саугъаларыны арасында кёб медалы, Хурмет грамотасы, Диплому, Бюсюреу къагъыты барды.
Ол халкъла арасы конференциялада, симпозиумлада докладла этгенлей, сёлешгенлей тургъанды.
Бусагъатда Байдыматны патентлери бютеу дунияда эм онглуланы тизиминдедиле. Ол бюгюнлюкде Шимал Кавказда аллай мийик дараджагъа чыкъгъан джангыз тиширыуду. Бизни халкъыбызгъа, республикабызгъа да уллу сый келтиреди.
Орусланы Байдымат, бусагъатда кесини устазлыкъ ишин бардыра, КъЧКъУ-да физика кафедраны профессоруду. Биргесине ишлегенле, аны билгенле айтхандан, джукъну сансыз этмейди. Адамлыгъы, ишленмеклиги уллу болгъан таулу тиширыу, халкъны ёсюб келген джаш тёлюсюне къайгъыра, джашла бла
къызланы адебге, намысха, ашхы адетлеге, шохлукъгъа, кертиликге, патриотлукъгъа юрете, халал джюрегини джылыуун береди, кесини усталыгъыны юсю бла тыйыншлы алимле хазырлай, фахмусун, билимин, къарыуун аямай кюрешеди.
Лепшокъланы Хусеин.
