Сабийлеге атаб назмула, хапарла джазгъан поэтле бла джазыучуланы саны нек азды? Бу соруугъа джууаб берген алай къыйын тюлдю: сабийлени ич дунияларын ангылагъан къыйынды да, фахмулу поэтле бла джазыучула да джазалмайдыла сабийлеге аталгъан чыгъармаланы. Мен кесим да кюрешгенме сабийлеге аталгъан назмуланы джазаргъа, алай а бир назму да, бир хапар да джазалмагъанма: Уллу Аллах меннге аллай фахму бермегенди.
Бир къауумлагъа уа бергенди. Сёз ючюн, Магъаяланы Исмаилны къызы Гапполаны Аминатны алыб къарайыкъ. Уллу Аллах анга керти да уллу фахмуну бергенди: ол сабийлеге аталгъан назмуланы джазгъан бла къалмай, къарачай эмда орус тилледе да терен магъаналы назмуланы джазады.
Бусагъатда Магъаяланы-Гапполаны Аминатны юсюнден къысхасы бла хапар айтайыкъ да, артдаракълада аны сабийлеге аталгъан хапарчыкълары бла окъуучуланы танышдырырбыз. Магъаяланы Аминат Къазах ССР-де Чуйск районда Ворошиловка элде 1953-чю джыл туугъанды. Башха къарачай юйдегилеча, Магъаяланы юйдегилери да, киши джерде 14 джыл джашаб, 1957-чи джыл туугъан джерлерине – Акъ Къала элге – къайтхан эдиле. Орта школну да Акъ Къала элде тауусуб чыкъгъанды. Къабарты-Малкъар университетни бошагъанды: усталыгъы бла лингвистди, филологду, билингвистди, философия илмуланы кандидатыды… РФ-ны Джазыучуларыны союзуну члениди.
Аминатны айтханына кёре, Къабарты-Малкъар Республикада университетни бошагъанындан сора, 1992-чи джылдан башлаб, 1998-чи джылгъа дери Къарачай шахарда 5-чи номерли орта школда сабийлени немча тилден окъутуб тургъанды. Билимим азлыкъ этеди деб, 2003-чю джыл Къарачай-Черкес кърал университетни филология факультетин бошагъанды. Кесигиз кёргенигизча, Магъаяланы-Гапполаны Аминат, сабийлеге атаб назмула джазгъан бла къалмай, школда, баш окъуу заведениеде устаз болуб да ишлегенди. Талай китабны авторуду.
Сабийлеге аталгъан назмуларын, хапарларын, элберлерин, нарт сёзлерин тамада къауум да сюйюб окъуругъуна сёз джокъду. Авторну бир иги шарты барды. Ол да неди десегиз, башхала кёре билмегенни кёрюудю. Элберлери узун тюлдюле. Алада биз кёре билмегенни кёрюб, бизге соруула бериб, бизни сагъыш этдирирге сюеди.
Бюгюн биз Магъаяланы-Гапполаны Аминатны сабийлеге деб джазылгъан талай хапарчыгъын газет окъуучуларыбызгъа теджейбиз.
Магъаяланы-Гапполаны Аминат
* * *
– Кёкде хар адамны кесини джулдузу барды дейдиле деб, – Асланнга анасы хапар айтханды. Аслан эшикге чыгъыб кетгенди. Анасы аны излей чыкъса, къабыргъагъа салыныб тургъан бачхычны, башына миниб, кёкге къараб тура.
– Нек миннгенсе алай мийик? Джыгъыласа! – дегенди анасы анга.
– Джулдузум бла танышыргъа излейме, – деб Аслан джууаб бергенди.
* * *
Асланнга анасы гырджынны юсюне бал джагъыб бергенди. Аслан гырджынын да алыб, ашай-ашай, орамгъа чыкъгъанды. Ашай тургъанлай, джылагъанды. Озуб баргъан бир киши:
– Бала, нек джылайса? Не болгъанды? – деб соргъанды.
– Гырджыным гитчечикден гитчечик болуб барады, – деб ахсыннганды.
* * *
Аслан эртденбла, эрлай эки чурукъчугъун кийиб, анасыны ызындан эшикге чабыб чыкъгъанды. Анасы аякъ тауушха ызына айланнганды. Асланны аягъында чурукъчукълары терс кийилгенлерин кёрюб:
– Бюгюн чурукъларынг шох тюлмюдюле? Экиси эки джанына нек къарайдыла? – деб соргъанды.
– Огъай! Тюйюшюб турадыла!
* * *
Айшат тепсиге джарашыб, бир затла джазады.
– Не ишлейсе? – деб сорады анасы.
– Урсулагъа письмо джазама.
– Да, сен джукъ джаза билмейсе сора?
– Ол да чыртда окъуй билмейди, – деди Айшат, къолун къагъытдан айырмагъанлай.
* * *
– Атам, сен къайда туугъанса? – деб сорду джашчыкъ.
– Хурзукда, – деб джууаб берди атасы.
– Анам да андамы туугъанды?
– Огъай, ананг Тебердиде туугъанды.
– Мен а?
– Сен а Ленинградда туугъанса.
– Сора биз бир-бирибиз бла къалай танышханбыз?
* * *
Юч джыл болгъан Айшатчыкъ анасы бла эшикде олтуруб тургъанлай, къатларына четени алмаладан толу бир тиширыу олтургъанды. Четенни башындан бир алма алыб, Айшатха тутдургъанды.
– Айшат, не айтыргъа керекди? – деб, анасы Айшатха къарагъанды.
Айшат алманы бирси къолчугъуна алыб, бир къолун ол къатыннга узатыб:
– Эгешчигиме да бир алма бер, – дегенди.
Мени бояулу
карандашларым
Мени бояулу карандашларым бардыла да, алада бютеу дунияны бояуларын табаргъа боллукъду. Сёз ючюн, кёк карандашларымда кёкню, бир къауум тенгизлени кёрлюксе. Джашил карандашларым а джай кёзюуде чайкъала тургъан чегетлеге, сыртлагъа ушайдыла. Сары карандашларым чёблеу бачхаланы эсиме тюшюрюучендиле. Къызыл карандашларымы мен бек сюеме: ала мени кёзюме къызыл гокка хансланы, къызылджаякъ алмаланы кёргюзтедиле. Къара карандашларым а, айсыз, алай а джулдузлу къаралдым кечелени алыб келиб, кёз туурама сюеб къоядыла.
Ала кибик, джангурдан сора чыкъгъан джангкъылычны тёрт бояуун эслеученме: ала къызыл, кёк, сары, джашил бояуладыла «Джангкъылычны юсю бла чынгагъан къызчыкъ джашчыкъ болуучанды» деген хапар да джюрюйдю. Чынгаб а кёрмегенме: ол бир да мийикдеди.
Мени бояулу карандашларымда бютеу дунияны не тюрлю бояулары да бардыла. Аланы уста хайырландыра билген, ариу суратла сала, адамладан сый-бюсюреу табарыкъды.
