Кёзюгюзге бир кёргюзюгюз, джолда кесигизни бир джумушугъуз бла бара тургъанлай, аллыгъызгъа сиз ёмюрде кёрмеген бир тиширыу чыгъыб, «сен кимсе, не бла кюрешесе, кел, нени да къой да актёр бол, мен окъутурукъма», десе. РФ-ны Театрал джазыучуларыны союзуну, РФ-ны Журналистлерини союзуну, РФ-ны Джазыучуларыны союзуну да къурамында болгъан, Къарачай-Черкес Республиканы халкъ артисти, Къарачай драма театрны актёру Бостанланы Умар-Алийге уа ол затны кёзюне кёргюзюрге керек тюлдю, ол аны актёрлукъгъа къалай келгенини керти хапарыды.

Бостан улу 1960-чы джыл, элия (июль) айны 13-де, Эски Джёгетейде, Бостанланы Аубекир бла Эриккенланы Марзиятны уллу юйдегилеринде туугъанды, бешинчи сабийди. Саулай да джигер таулула 7 сабийни ёсдюргендиле. Элде орта школну айырмагъа бошаб, Черкесск шахарда медицина училищеге окъургъа киреди. Аны аллында Ставрополь шахарда медицина институтха кириб окъуй башлагъанлай, джашлыкъ этиб, андан кетген эди. Училищени бошаб, аскерге кетеди. Къуллугъун Къытай бла чекде зенит-ракета аскерледе бардыргъанды. Медицина бёлекде къуллукъ этгенди, лейтенант чыны бла къайтханды ызына. Алгъы бурун Санэпидемстанциягъа ишге киреди, ызы бла уа Джёгетей Аягъы шахарда терк медицина болушлукъгъа фельдшер болуб джарашады, ызына Ставрополгъа окъуугъа къайтайым деб, къагъытларын джарашдыра башлайды.
– Кюнлени бир кюнюнде джумушум болуб, Черкесск шахарны ара орамларыны бирин джырыб бара тургъанлай, аллыма бир бёлек адам келе тура эди. Ичлеринде Алийланы Шахарбийни, башха актёрланы таныдым. Аладан айырылыб бир уллукёз тиширыу келиб аллымда тохтады да, адамны ичине кириб чыкъгъанча, джити къарамы бла къараб: «Сен кимсе, не бла кюрешесе, актёр тюлмюсе? Сен актёр болургъа керек эдинг, кел, окъу да билим ал», – деб, къадалды. Тюзю, аллында джунчугъан да этдим, артда уа ийнанмай, чамгъа бурама. Алай а Алий улудан башлаб, джашла да тебредиле аны айтханын этерими излеб, тилеб. Алайда билеме, Москвадан комиссия келиб, фахмулу къарачай джашла бла къызланы излеб айланнганларын. Биргеме къуру аскер билетим бар эди да, аны береме да, энди уа кесими бир да тутдурмам сизге дейме да кетеме. Ахыры уа баргъан да этдим, экзаменлени джетишимли бериб, окъуугъа кирген да этдим, – деб хапар айтады Умар-Алий.
Орамында къараб кёргенлей, аны фахмусун, болумун кенгден таныб, аны актёр боллугъун излеген тиширыу, РСФСР-ни халкъ эмда махтаулу артисти, профессор, ГИТИС-де актёр усталыкъгъа окъутхан Евгения Козырева болгъанды. Мындан баргъан къарачай труппа кеслери энчи окъугъандыла.
Айхай да, 80-чы джыллада къой, бусагъатда да медицинада ишлей тургъан джетген джаш «актёр болама» десе, ата-ана уллу разы болмазлыкъларын барыбыз да билебиз. Умар-Алийни атасы бла анасы да бирден эки унамай кёб кюрешгендиле джашларын Москвагъа иймезге. Алай болса да, джашлыкъны чёрчеклиги, ёхтемлиги кёб затны хорлайды.
Труппаны кърал программа бла джыйгъанлары себебли, окъууну бошагъан джашла бла къызланы мында театр сакълай эди. Ол кёзюуде къарачай, черкес, орус труппалагъа бёлюннгенди театрыбыз. Умар- Алий 1988-чи джыл окъууну бошаб, къайтыб келиб, ишлеб башлайды. Джангы окъууну бошаб келген джаш адамгъа баш ролланы талай кере бередиле, Батчаланы Муссаны «Джазыу бла сюймеклик» деген, Мамчуланы Динаны «Акъбийче бла Рамазан» деген пьесаларына салыннган спектаклледе дагъыда башхалада ойнайды, къараучулагъа танылыб башлайды. Ол кёзюуде режиссёр Хабичланы Асхат драма театрыбызны тамалында, Къарачайда биринчи миллет театрны-студияны къурайды, Бостан улу да анга къошулуб, кёб поставновка саладыла, республикабызны кёб джеринде болуб, миллетни санат байлыгъыбыз бла шагъырей этедиле.
Бостанланы Умар- Алийни ана къарнашлары джыргъа усталадыла. «Сабийни эки юлюшю ана къарнашладан» дегенлей, Умар-Алий да джыргъа сабийлигинден юреннгенди. Биргесине ишлегенле къояргъа унамай, биринчи кере Важное элде экспромт концерт салгъанды. Андан бери ненча роль ойнагъанын тюзетиб айталмагъаныча, концертлерини санын да унутхан болур.
– Сау джашауум экспромтха ушайды, эгечим, – дейди Умар-Алий. – Эсиме джети джукълаб да келмезлик затла болуб барадыла, Уллу Аллахны кючю бла. Ол кесим да билмей тургъанлай салгъан концертимден сора тенглерим да къоймай, кесими туугъан кюнюме деб, уллу концерт программа джарашдыргъан эдим. Ол кюн алайгъа атам да келген эди. Асыры джунчугъандан, къалай концерт салгъанымы, не джырлагъанымы да зор ангылай эдим. Бостанланы Исмаил хаджи ол кюн сахнагъа чыгъыб, маданиятны, санатны юсюнден бир да кёб сёлешген эди. Меннге да разылыгъын билдириб, керти кёл берген эди. Концертден сора уа чыкъсам, атам сакълаб тура. «Быллай фахмунг да бар кёреме сени, бек къууандырдынг», – деб, ишиме ол кюн кёл салгъан эди окъуугъа кетген кюнюмден сора.
Умар-Алий 1988-чи джылдан бери бир кюнню бёлюнмей ишлейди къарачай театрда. Биз барыбыз да сюйген кёб персонажны халына кириб, сахнадан къараучуланы джюреклерине джол табханды. Бюгюнлюкде джангы спектаклде ролю барды, джууукъ заманда баямланныкъды ол.
Аны бла бирге джырла, назмула джазады. Аны «Къарылгъач», «Анама» дагъыда башха белгили джырларын билмеген, эшитмеген адам болмаз республикабызда. Юч назму китабы басмадан чыкъгъанды.
Озгъан джыл аскерчилерибизни кёллерин кёлтюрюр мурат бла, СВО баргъан джерге, концерт кёргюзюрге деб, кеслерини разылыкълары бла баргъан артистлени араларында бизни республикадан «Джёгетей» ансамбль бла «Апсаты» ансамблден экеулен – Бостанланы Умар-Алий бла Боташланы Дахир – болгъандыла. Ала аскер къаугъа баргъан джерде гастролланы толу программасын кёргюзюб къайтхандыла.
Бостан улу чыгъармачылыгъы бла бирге арт джыллада илму ишге терен эс бёледи. 2024-чю джыл КъЧКъУ-ну аспирантурасыны «Психология и социальная работа» факультетин тауусуб, дипломун джакълагъанды. «Преподаватель. Преподаватель-исследователь» усталыгъы барды. Бюгюнлюкде психологиядан кандидат дараджагъа диссертациясын басмалай турады. «Влияние современного кино на образ стиля жизни подросткового возраста» деб, алайды илму иши.
Чыгъармачылыкъ ишге эси кетиб, юйдегисин унутмайды. Юй бийчеси Гандаланы Тамара бла эки къызны – Замира бла Венераны – ёсдюргенди. Эки туудукъчугъу барды – къыз бла джашчыкъ. Джашау нёгери уа медикди, Джёгетей Аягъы шахарда терк болушлукъда фельдшер болуб ишлейди. Сейирди джашау, кеси ол къуллукъда ишлеб туруб кетгенди сахнагъа, алай а медицина усталыкъ аны джашаууна терен сингнгенди.
Бу кюнледе Бостанланы Умар-Алийге 65 джыл толады. Биз да аны юбилейи бла таза джюрекден алгъышлай, мындан ары да сахнадан къараучуларынгы къууандырыб, джангы ролла ойнаргъа, джангы джырла джырларгъа, ашхы назмула бла бизни сейирсиндирирге Аллаху Тагъала кюч-къарыу берсин, дейбиз.

ХУБИЙЛАНЫ Фатима.