Аллаху Тагъала Сыйлы Къур’анда айтады:

«Эй, адамла! Джерде болгъан затладан джангыз игисин, Аллах эркинлик берген, халал этген ашны ашагъыз…»
Бу аятда Аллах халал аш ашаргъа буюрады. Алай демек, юйдегинги да халал аш бла джашатыу Аллахдан келген борчубузду. Алай этмеген Аллахны буйругъуна сыйынмагъаннга саналады. Аятны андан арасында айтылады:
«Ашаргъа эркинлик берилмеген ашны ашаргъа, Аллах халал этгенни уа унамазгъа сизни терилтген шайтанны ызындан бармагъыз».
Аллында шайтан адамны кёлюне салады «мен аны (халалгъа саналмагъан затны) сатыб алсам не боллукъду? Ол хайыр берлик бизнесди, алай бла рысхымы ёсдюрлюк эдим, сабийлени тыш къралда окъутургъа боллукъ эдим», деб. Андан сора чот сагъышдан тилге кёчеди. Сёлешиу башланады, эм ахырында ишге кёчеди, шайтан мыйысына сингдирген ол оюмну джашауда бардырыб тебрейди. Акъырын-акъырын шайтан адамгъа айтханын этдириб барады. Шайтан излеген да олду. «Ан-Ниса» (Тиширыула) деген суураны 119-чу аятында да айтылады аны юсюнден:
«Шайтан кеси терилтиб Аллахны хакъ джолундан тайдыргъан адамланы аджашдырыргъа ант этгенди…»
Ол Аллахха ант этгенди Аллахны джолунда адамлагъа къапханла къурургъа, тузакъла (ловушкала) салыргъа. Джаратхан Аллах кесини акъыллылыгъы бла, билими бла анга алай этерге Ахырзаманнга дери эркинлик бергенди. Аллах эсгертген этеди харамдан джанлаб джюрюрге керек болгъанын. Халал аш бла, халал рысхы бла джашаргъа кёб тюрлю джолну да кёргюзгенди Аллах. Ол унамагъан джол бла атлау адамны бир тюрлю халыды, алай а шайтан ол джолну бармасанг, башха мадар джокъду деген оюмну сингдириб кюрешеди адамны мыйысына. Къайсы бирибиз да кёребиз, эшитебиз, сёз ючюн, «сатыу-алыуда алдамасанг хайыр тюшюреллик тюлсе» деб тургъанланы. Шайтанны иши алайды. Ол себебден, Аллаху Тагъала, шайтанны иннетин, халисин билдириб, халал рысхы бла джашаргъа борч салады. Файгъамбарыбызны (гъ.с.) хадислери да ол затны кёб эсгертедиле. Ма аланы бири:
«Аллахны къулу Раббийине къуллукъ этсе, шайтан джумушчуларына «барыгъыз да, ол адамны къаллай рысхысы болгъанына къарагъыз» деб буюрады. Рысхысы харам рысхы эсе, айтады: «Тиймегиз, Аллахха къадалыб къуллукъ этмеге къоюгъуз, аллай рысхысы болгъан адамны къуллугъундан анга хайыр джокъду. Ол кеси кесин къурута турады», – деб.
Башха хадиследе да айтылады:
«Харам рысхы къураб, андан садакъа чачхан адамгъа Аллахдан саугъа джокъду, аны ючюн гюнах алгъан болмаса. Харам рысхысындан эт джууукълары бла байламлылыкъ тутаргъа джойгъан адамгъа да сууаб орнуна гюнах джазылады».
Аллахны келечисини (гъ.с.) файгъамбарлыкъ борчуну магъанасы гюнах ишлеге айыб салыу, сууаб ишлени къабыл кёрюу болгъанды. Аллаху Тагъала Къур’анда айтады:
«…Ол ашхылыкъгъа кёллендиреди, харам ишледен тыяды, алагъа адамны хауасына келишген халал азыкъны ашаргъа эркинлик береди, заранлы затланы ашамазгъа буюрады…»
Шериат адамгъа заран салгъан ашны унамайды. Къур’анда да айтылыб турады ол зат:
«Кесигизге кесигизни къолугъуз бла къоркъуу салмагъыз, саулугъугъузну къурутмагъыз (кесигизни ёлюмге тартмагъыз)».
Къарнашларыбызны арасында тютюн ичгенле, андан айырылалмагъанла бардыла. Сигарет пачкаланы тышларында джийиргеншли суратланы салыб – «Минздрав предупреждает: курение опасно для вашего здоровья» деб джазадыла. Кертиси бла да, тютюн эм биринчи адамны психикасына, сора мыйысындан, ёпкесинден башлаб, физиологиясына да заран салады. Аны барын биле, кёре тургъанлайларына къарнашларыбыздан бир къауумла «алан, тютюнню къоялмайма» деб иче бередиле. Бир къауумла «тютюн ичиу макрухду» дейдиле. Болур, къачан эсе да аллай фетвала чыгъаргъан болур эдиле. Алай а XX-чы ёмюрде, (бусагъатда XXI-чи ёмюр огъуна бара турады) медицина бла кюрешген алимле бары да тютюн ичиуден хыянат болмаса чыртда хайыр джокъду, деб бегитгендиле. Минздрав да тютюн пачкалада хылымлы суратланы аны ючюн салыб кюрешеди. Медиклени айтханарына (заключениелерине) таяныб, фикх (исламская юриспруденция, система правил и норм) бла кюрешген алимлени совети, тютюн ичиу харамды деб баямлагъанды. Саулукъ – ол Аллах бизге берген саугъады, аманатды, ол себебден аны сакъларгъа борчлубуз. Саулукъ, билим, юйдеги, джашагъан къралыбыз, ата-бабаладан бизге къалгъан джерибиз – ала бизге барыбызгъа да аманатдыла.
Тютюнню бокъсуратыб, ол джаман затны ёпкелерине бошлаб тургъан къарнашларыбыз ол аманатланы сезерге, ангыларгъа керекдиле. Аллахны аманатын мен нек толтурмайма деб сагъыш этемидиле? Кюн сайын тютюн бла ёпкелерими кюйдюргенча тамбласында джаханимни тютюнюнден тунчукъмазмамы, деб нек сормайдыла кеси кеслерине.
Аракъы, наркотикле дегенча харам затла да алайдыла. Къарнашларыбызгъа ол джаман къылыкъладан къутулургъа, ийманларын бегитирге Аллах Кеси насыб этсин! Ичкини юсюнден Сыйлы Къур’анда айтылыб турады:
«Эй ийман салгъанла! Хакъды, ишек джокъду, ички (спиртное) эсиртген зат бары да джийиргеншликди, шайтанны ишлеринденди».
Мухаммад файгъамбар (гъ.с.) да айтханды:
«Мыйыны къатышдыргъан, тели этген затдан джанлагъыз! Ишексиз, ол аманлыкъны башыды».
Статистика билдиргеннге кёре, этилген аманлыкъланы, джолда аварияланы кёбюсюню чуруму ичкиди неда эсиртиучю башха затладыла. Аракъы адамны къанына тюшсе, генетика информацияны джюрютген клеткаларына (медицинаны тили бла айтсакъ, «половые клетки» дегенлеге) заран салмай къоймайды. Сабий къураялмауну, сакъат сабий туугъаныны чуруму да анданды. Адамгъа ичкиден хата болгъаны амалтын харам этгенди аны Аллах. Кирсизлей, саулукълулай, ариулай къал, дейди. Файгъамбарыбызны (гъ.с.) хадисинде да ол айтылады:
«Аллах Кеси ариуду, ариуну да сюеди».
(Абу Хурейра).
Биз ариу ишле, ашхы ишле, хайырлы джумушла этсек, Аллах сууаб базманыбызгъа джазарыкъды. Аллах хар ишибизни къабыл этерин излей эсек, аны ариу халда этейик. Бир затны эте башласа, ол халалмыды огъесе Аллах кери этген затмыды, андан кишиге хыянат бармыды деб къараргъа керекди муслиман адам. Аллаху Тагъала адамлагъа Кесини Келечилерине берген буйрукъланы береди:
«Халал затланы сынагъыз, чегигиз, ангылагъыз, ашхы ишле этигиз».
Аллах нени да кёреди (джюрегибизде иннетибизни, башыбызда сагъышыбызны). Аллаху Тагъала нени да биледи, Анга ачыкъды хар бир ишибиз, Андан джукъну джашыраллыкъ тюлбюз. Хадислени биринде юсюнде кир кийимлери болгъан, къолларын кёлтюрюб Аллахдан тилек тилеб кюрешген бир адамны хапары айтылады:
«Аны дууасы къалай къабыл боллукъду, ашагъаны харам, ичгени харам, кийими харам, иш хакъы харам болуб тургъанлай», – деб.
Биз межгитге иги иннет бла барабыз, намаз къылабыз, дууа этебиз, сууаблыкъ тилейбиз, къабыл болурун излеб.
Файгъамбар (гъ.с.) дууаны къабыл болуууну себебин ангылатады ол хадисде. Умар (р.гъ.) айтханды:
«Кеси ишлеригизден отчёт алыгъыз, кесигизни расчёт этер заманыгъыз джетгинчи».
Этген ишибиз игимиди, аманмыды, гюнахмыды, сууабмыды, иш хакъыбыз, юйге келтирген азыгъыбыз халалмыды, хараммыды? Умар (р.гъ.) айтханды аны юсюнден: «Гюнахлы затладан кенгде тургъанны дууасы къабыл боллукъду».
Ол себебден, бизни динибиз ашагъан ашыбыз, башха ишлерибизча, таза, халал къыйыныбыз бла табылгъан аш болурун излейди. Ашыбыз, ишибиз да халал къыйын бла табылгъан болсала, къабыл этилликдиле къуллукъларыбыз. Харам джолла бла атлаб этген ишлерибизден, айхай да, бизге сууаблыкъ джокъду.
Бир белгили адамны Мубарак деб бир джалчысы аны терек бачхасында ишлегенди. Бир джолда бачханы иеси «гранат келтир бачхадан» дегенди. Алыб келсе, ол мысты гранат болуб чыкъгъанды. «Татлысын келтир», – дегенди. Джалчыны экинчи келтиргени да – алай. Сора бачханы иеси, ачыуланыб:
– Татлы кёгет бла мысты кёгетни ортасын айырмаймыса? – деб соргъанды.
– Огъай, – дегенди ишчи.
– Къалай болады алай? Сен менде кёгет бачхачы болуб къаллай бир заманны ишлейсе?
– Да мен кёгетледен бир кере да къабыб кёрмегенме. Сен меннге аллай эркинлик бермегенсе, – дегенди.
Терек бачханы иеси джалчысыны тюз иннетлилигине, тамам алдауукъсуз адам болгъанына бек сейирсиннгенди. Ол кюнден сора Мубаракга уллу сый бериб, аны ариу кёрюб башлагъанды. Терек бачханы иесини ариу къызы болгъанды. Кёбле келечилик айтыб келгендиле, алай а атасы бирине да къызын берирге таукел болмай тургъанды. Сора ол Мубарак бла оноулашханды. Джалчы джаш айтханды: «Ислам диннге къайтхынчы араблыла адамны тукъумуна къарагъандыла, чууутлула байлыгъына, христианла ариулугъуна къарайдыла, муслиманла энди кюёулюкню динине къарайдыла», – дегенди. Бачханы иеси, джалчыны акъылына сейирсиниб: «Мен бюгюнлюкде сенден тыйыншлы кюёулюк кёрмейме», – дегенни айтыб, къызын анга бергенди. Аллах анга Абдулла деб бир аламат туудукъ бергенди. Ёсюб джетгенинде, ол бютеу ислам дуниясына белгили бир онглу адам болгъанды: билими бла, ийманы бла, джигитлиги бла, чомартлыгъы бла, бирси адамлыкъ шартлары бла.
Багъалы къарнашла, сыйлы эгечле! Биз ата-аналарына Аллахдан джандет тилеучю тыйыншлы тёлю ёсдюрюрге излей эсек, юйдегибизни халал къыйыныбыз бла халал аш ашатыб ёсдюрюрге керекбиз. Харам затладан Аллаху Тагъаланы Кеси бла сакъланайыкъ, дууаларыбызны, садакъаларыбызны Аллах къабыл этсин! Аллах барыбызгъа да халал къыйыныбыз бла джашау этерге буюрсун! Амин!

Басмагъа Ёзденланы Якъуб хазырлагъанды.

Къур’андан аятла, Файгъамбарны (гъ.с.) хадислери басмаланнган газетле анда-мында атылмасынла. Сакъ болугъуз, марджа!