2018-чи джыл хычаман (май) айны 20-да СПИД-ден ёлгенлени Бютеудуния эсгериу кюнлери 35-чи кере белгиленникди. Кърал власть органланы эмда республиканы джамагъатын дунияда ВИЧ-инфекцияны джайылыуун тыяргъа эс бёлдюрюудю, ВИЧ/СПИД къалай джукъгъанларын, кеслерин андан къалай сакъларгъа кереклисини юсюнден хапарлы этиу нюзюр бла бардырылады ол. Ол кюн саулай дунияда СПИД ауруудан ёлюб кетгенлеге, ол ауруу бла джашагъанлагъа, аланы джууукъ-тенглери бла бир иннетлиликни кёргюзюрге, ВИЧ/СПИД-ден ауругъанланы алача джашау этерге эркинликлери болгъанларына адамланы тюшюндюрюрге джораланнган, дагъыда аны кибик ВИЧ/СПИД бла байламлы кёб джумуш бардырадыла.
Адамла ВИЧ бла СПИД-ни бир затха санайдыла. Ол алай тюлдю. Адамны чархыны джукъгъан ауруула кесине джугъалмазча эмда алагъа къаршчы кюреширча хыйсабыны къытлыгъыны вирусу (ВИЧ) XX-чы ёмюрню 1980-чы джылларындан бери белгилиди. Бюгюнлюкде вирус не болгъаны, неден къуралгъаны, къалай кёчгени, къаллай бир джашагъаны тинтилгенди. Адам ВИЧ бла ауруса, вирус аны аурууладан сакълагъан иммун системасын таркъайтады, чачады. Тышындан къарагъаннга ол зат кёрюнмейди. ВИЧ бла джашагъан адам кёб джылны кеси да билмезге боллукъду, ол не сыфатында, не халында танылмайды. Иммун система къарыусуз болса, адам учхара затдан да къыйын аурургъа боллукъду. ВИЧ адамны чархына джукъгъандан сора 25 кюн-юч ай чакълы бирден белгили болады, аны къанны энчи тинтиб биледиле. Ол кёзюуге «период окна» дейдиле. ВИЧ бла джашагъан адам дженгил-дженгил аурургъа ёч болады. ВИЧ джукъгъандан сора бир бёлек замандан адам талай къыйын ауруудан ауруугъандан сора салынады СПИД (Синдром Приобретенного иммунодефицита) диагноз. Алай бла ВИЧ/СПИД деб бир затха айтмайдыла. ВИЧ иммун системаны тунчукъдургъан вирусду, СПИД а ВИЧ-и болгъан адамны иммунитетини къарыусузлугъундан джаратылгъан талай аурууну джыйымыды. Адамны чархында ВИЧ болгъаны бла къалгъанын ачыкълар ючюн, ВИЧ-ге къан берирге керекди.
Саулукъ сакълауну Бютеудуния ассоциациясыны статистика кёргюзюмлерине кёре 2016-чы джыл дунияда ВИЧ ауруулары бла джашагъан адамланы саны 36,7 миллионнга джетгенди, джукъгъан аурууну кенг джайылгъанындан бери аны бла 76,1 миллион адам ауругъанды, аладан 35 миллион адам СПИД-ден ёлгендиле.
Эресей Федерацияда да ВИЧ-инфекция болум амандан аманнга барады. 2017-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 31-не Эресей Федерацияда эсебге тюшген гражданланы саны 1220659 адамгъа джетгенди. СПИД-ден ёлген 276660 ауругъанны санамай, 2017-чи джылны аягъына къралда ВИЧ-инфекция диагнозлары бла джашагъанланы саны 943999 болгъанды.
1989-чу джыл башил (январь) айны 1-ден 2017-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 31-не дери Къарачай-Черкесияда ВИЧ-инфекциялары бла эсебге 764 ауругъан тюшгенди, аладан 10-су сабийледиле. Аланы 611-и КъЧР-де джашайдыла, 78-и РФ-ны башха регионларындан келгенледиле, 48-и тыш къраллы гражданладыла, 7-лен юйлери-кюнлери болмагъанладыла. 12 адам кимле болгъанлары белгисиздиле – аноним къан бергенледендиле, 13 адам да бу диагнозлары бла башха регионладан келгенледиле.
СПИД-ни профилактикасын бардыргъан, ауругъанлагъа болушхан республикан аралыкъ Черкесск шахарда Ленин атлы проспект, 144 адрес бла ишлейди. 2018-чи джыл хычаман (май) айны 14-ден 20-на дери «Стоп ВИЧ/СПИД» деген Бютеуроссия акцияны тамалында «Ачыкъ эшиклени кюнлерин» бардырады ол. Аралыкъны къуллукъчулары: баш врач, врач-инфекционист, врач-эпидемиолог, психолог джамагъатха консультация этедиле. Ары адамла кеслерини разылыкълары бла барыб, хакъсыз, тукъумларын, атларын ачыкъламай, ВИЧ-ге къан берирге боллукъдула.
Адамла ВИЧ бла СПИД-ни бир затха санайдыла. Ол алай тюлдю. Адамны чархыны джукъгъан ауруула кесине джугъалмазча эмда алагъа къаршчы кюреширча хыйсабыны къытлыгъыны вирусу (ВИЧ) XX-чы ёмюрню 1980-чы джылларындан бери белгилиди. Бюгюнлюкде вирус не болгъаны, неден къуралгъаны, къалай кёчгени, къаллай бир джашагъаны тинтилгенди. Адам ВИЧ бла ауруса, вирус аны аурууладан сакълагъан иммун системасын таркъайтады, чачады. Тышындан къарагъаннга ол зат кёрюнмейди. ВИЧ бла джашагъан адам кёб джылны кеси да билмезге боллукъду, ол не сыфатында, не халында танылмайды. Иммун система къарыусуз болса, адам учхара затдан да къыйын аурургъа боллукъду. ВИЧ адамны чархына джукъгъандан сора 25 кюн-юч ай чакълы бирден белгили болады, аны къанны энчи тинтиб биледиле. Ол кёзюуге «период окна» дейдиле. ВИЧ бла джашагъан адам дженгил-дженгил аурургъа ёч болады. ВИЧ джукъгъандан сора бир бёлек замандан адам талай къыйын ауруудан ауруугъандан сора салынады СПИД (Синдром Приобретенного иммунодефицита) диагноз. Алай бла ВИЧ/СПИД деб бир затха айтмайдыла. ВИЧ иммун системаны тунчукъдургъан вирусду, СПИД а ВИЧ-и болгъан адамны иммунитетини къарыусузлугъундан джаратылгъан талай аурууну джыйымыды. Адамны чархында ВИЧ болгъаны бла къалгъанын ачыкълар ючюн, ВИЧ-ге къан берирге керекди.
Саулукъ сакълауну Бютеудуния ассоциациясыны статистика кёргюзюмлерине кёре 2016-чы джыл дунияда ВИЧ ауруулары бла джашагъан адамланы саны 36,7 миллионнга джетгенди, джукъгъан аурууну кенг джайылгъанындан бери аны бла 76,1 миллион адам ауругъанды, аладан 35 миллион адам СПИД-ден ёлгендиле.
Эресей Федерацияда да ВИЧ-инфекция болум амандан аманнга барады. 2017-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 31-не Эресей Федерацияда эсебге тюшген гражданланы саны 1220659 адамгъа джетгенди. СПИД-ден ёлген 276660 ауругъанны санамай, 2017-чи джылны аягъына къралда ВИЧ-инфекция диагнозлары бла джашагъанланы саны 943999 болгъанды.
1989-чу джыл башил (январь) айны 1-ден 2017-чи джыл эндреуюк (декабрь) айны 31-не дери Къарачай-Черкесияда ВИЧ-инфекциялары бла эсебге 764 ауругъан тюшгенди, аладан 10-су сабийледиле. Аланы 611-и КъЧР-де джашайдыла, 78-и РФ-ны башха регионларындан келгенледиле, 48-и тыш къраллы гражданладыла, 7-лен юйлери-кюнлери болмагъанладыла. 12 адам кимле болгъанлары белгисиздиле – аноним къан бергенледендиле, 13 адам да бу диагнозлары бла башха регионладан келгенледиле.
СПИД-ни профилактикасын бардыргъан, ауругъанлагъа болушхан республикан аралыкъ Черкесск шахарда Ленин атлы проспект, 144 адрес бла ишлейди. 2018-чи джыл хычаман (май) айны 14-ден 20-на дери «Стоп ВИЧ/СПИД» деген Бютеуроссия акцияны тамалында «Ачыкъ эшиклени кюнлерин» бардырады ол. Аралыкъны къуллукъчулары: баш врач, врач-инфекционист, врач-эпидемиолог, психолог джамагъатха консультация этедиле. Ары адамла кеслерини разылыкълары бла барыб, хакъсыз, тукъумларын, атларын ачыкъламай, ВИЧ-ге къан берирге боллукъдула.
Шунгарланы О.,
СПИД эмда башха джукъгъан аурууладан
СПИД эмда башха джукъгъан аурууладан
сакъланыуну юсюнден иш бардыргъан республикан аралыкъны врачы.
{jcomments}
